قومی سنڄاݨ کارڈ

 ہر انساں دا بنیادی حق ہے جو اوندا ناں رکھا ونڄے تے اوندی ہک قوم یا سنڄاݨ ہووے، سرائیکی پاکستان دی ہک ٻہوں وݙی قومیت ہے، پاکستان وچ چالہی فیصد لوک سرائیکی ہن۔ لیکن ہر لحاط نال ہک محروم قومیت ہے، ہک معمولی جیہا مسئلہ نادرا دے حوالے نال ہے۔اردو حروف سرائیکی ناںواں ،ذاتاں، وستیاں شَہراں کوں سپورٹ کائنی کریندے، سرائیکی زبان دے ٻتالی حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں ستتری تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہہ ہن ٻ ڄ ݙ ڳ ݨنادرا سرائیکیاں کوں سرائیکی وچ کارڈ جاری کائنی کریندا۔ نادرا اردو وچ کارڈ جاری کریندے، نادرا سرائیکیاں دے غلط ناں لکھدا ہے۔   کہیں دا غلط ناں رکھݨ غلط کم ہوندے۔ نادرا دا کارڈ سندھی وچ وی ہوندا ہے۔ نادرا سندھی وانگوں سرائیکی وچ کارڈ جاری کرے۔ نادرا سرائیکی وچ کارڈ جاری کریسی تاں ایہہ غلطی دور تھی ویسی۔

کجھ سرائیکی ناں ذاتاں تے وستیاں دے ناں ایہہ ہن۔ڳلی، ڳوٹھ، ٹیشݨ، اݙا، بھاݨہ تے تھاݨہ وچ وی خاص سرائیکی حروف ہن۔ ایہہ ہزاراں ناں تھی ڳئے۔ انجݨ ، ڳݙی وچ وی سرائیکی حروف آندے ہن۔

ناں: اللہ ݙتا، ݙیوایا، مکھݨ، ڄام، راݨا، رانجھݨ، جیوݨ، پیرݨ، ڳݙو، راݨی، بھاڳݨ، ڳامو، ڳاماں، ڳاہݨاں، پٹھاݨی، پٹھاݨہ، ہݨوں ، ݙیوا، ساوݨ، سوہݨا، سوہݨی، سڄݨ،

     ذاتاں: رجوآݨہ ، ٻوسݨ، ٻاپا، ٻُدھ، چنݨ، اوݙ، ݙاہا، ݙاہر، ݙٻ، رݙ، کݙݨ، کلاسݨ، جھلݨ، موہاݨہ، حجاݨہ، ملاݨہ، کوٹاݨہ، سرہاݨی، ملغاݨی، گرماݨی، الماݨی، برماݨی،احمداݨی، بݙاݨی، جسکاݨی، سرباݨی، چنگواݨی، تنگواݨی، گورچاݨی، نتکاݨی، نظاماݨی، سݨاواں، سرباݨہ، بھواݨہ، سرڳاݨہ، فتیاݨہ، اموآݨہ، ڳوراہا، ڳاݙی ، ٻُٹ، ٻُچہ، ٻپی، ٻکروال ،ڄٹ، ڄائی ، درکھاݨ، پٹھاݨ ، ٻورآݨہ، بھروآݨہ، ،  پوݨیہ، ڄٹاݨہ، ڄوٹہ، ݙرنگ، رماݨہ، آہݨہ، ٻوہڑ، ٻہوڑ، تلاݨہ،.جوتہ، جھلݨ، ڄڳا، چارݨ، درڳا، ݙنبہ، ݙرائیہ، ݙیت، سڳو، کانجݨ، ڳورایا، ڳورا، ماݨک، موݙر، نندݨ، واݙو، ادواݨی، ڳولا، ݙاہے، بھڳ، جھیݙو، ݙیرا، ݙوݙیکا، دولتاݨہ، سوݙیکا، ݙل، ݙمرلا، ݙومرا، سڳرے، نرڳا،

وستیاں : ڄال آلا، ٻوہڑ آلا، ڄموں آلا، ٹکݨ آلا، ہݙاں آلا، سورج میاݨی، ٻُچ ، ٻلی آلا، خان ٻیلا، ݙاہرانوالا، ڄام پور، راجݨ پور، پتݨ منارا، پاک پتݨ، بھوکاں پتݨ، ماڑی پتݨ، ݙلواݨہ، ݙانوراں، شریف چھڄڑا، نور کٻڑا، خان ڳڑھ، چرکݨ، کھڑکݨ، درکھاݨہ، ملکاݨہ، ݙوݨہ، ݙمرا، بنبھاݨ، .

مکدی ڳالھ ایہہ جو ساݙے چار مطالبے پورے کیتے ونڄن۔

۔
١ـ سکولاں وچ تے سی ایس ایس وچ سرائیکی لازمی کیتی ونڄے.

۔

٢۔ سندھی وانگوں نادرا دا کارڈ، نائی کوپ، تے سمارٹ کارڈ سرائیکی زبان وچ وی جاری کیتے ونڄن۔۔

٣۔ پی ٹی وی ہوم تے پی ٹی وی سمیت سارے سرکاری تے نجی ٹی وی چینلاں تے سرائیکی کوں ہر روز چار چار گھنٹے ݙتے ونڄن۔

٤۔ سرائیکی کوں سندھی وانگوں عدالتی زبان وی بݨایا ونڄے۔

سرائیکی میڈیم سی ایس ایس

ہمسایہ ملک بھارت وچ علاقائی زباناں میراٹھی، گجراتی، تامل،تیلگو، کشمیری، اردو، ہندی، سندھی تے پنجابی وغیرہ مقابلے دے امتحان سی ایس ایس وچ لازمی مضمون ہن تے ذریعہ امتحان وی ہن۔ سندھ وچ محکمہ مال دا ریکارڈ تے تھاݨے دی ایف آئی آر سندھی زبان وچ ہوندی ہے۔ ایں سانگے پاکستان وچ سی ایس ایس وچ سندھی لازمی ہووݨ ٻہوں ضروری ہے۔ سرائیکی پاکستان دی ہک وݙی زبان ہے، پاکستان دے چالہی فیصد لوک سرائیکی ہن۔ پاکستان دے سی ایس ایس وچ سندھی، پشتو تے سرائیکی کوں لازمی آپشنل کیتا ونڄے۔ تے باقی پرچیاں وچ سندھی، پشتو تے سرائیکی کوں ذریعہ امتحان بݨایا ونڄے۔
سندھ دے سکولاں کالجاں وچ سندھی لازمی ہے۔ سرائیکی علاقے دے سکولاں کالجاں وچ سرائیکی لازمی کیتی ونڄے۔

Map of Saraikistan

   1998وچ 13 کروڑ دی پاکستان دی آبادی وچوں چار کروڑ سرائیکی علاقے دی آبادی  ہائی۔ ہݨ پاکستان دی 19 کروڑ آبادی وچوں چھی کروڑ آبادی سرائیکی علاقے دی ہے۔ سرائیکی علاقے وچ جتی غیر سرائیکی رہندن اُتی سرائیکی پنجابی علاقے وچ وی رہندن۔ ایہہ چھی کروڑ سرائیکی بݨ ڳئے تے ݙو کروڑ سرائیکی صوبہ سندھ وچ وی وسدے ہن۔ پاکستان وچ کل اٹھ کروڑ سرائیکی ہن۔ سرائیکی نال رلدی ملدی ٻولیاں کوں شامل کیتا ونڄے تاں پاکستان وچ ݙہ کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔  سرائیکی علاقے دا کل رقبہ ہک لکھ سٹھ ہزار مربع کلومیٹر ہے ۔
بلوچستان دے ڈویژن نصیر آباد دی آبادی بلوچستان دی کل آبادی دا چوتھائی ہے۔ بلوچستان دی آبادی  ڈیڈھ کروڑ وچوں چالہی لکھ سرائیکی ہن۔

سرائیکی دے لہجے

1. سرائیکی زبان: ملتان، بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، رحیم یار خان، صحبت پور، کشمور شَہر، اوباڑو، ضلع  بار خان تے درگ  وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان  دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔

 ۔2.ݙِبھاری سرائیکی: جھنگ، ساہیوال، پاکپتݨ، اوکاڑہ،تاندلیانوالا، کمالیہ، پیرمحل،پنڈی بھٹیاں،  چنیوٹ، سرگودھا، منڈی  بہاؤالدین، فاضلکا تے سری گنگا نگر دے علاقیاں وچ جھنگوی  سرائیکی الیندے ہن۔ ایں کوں مشرقی سرائیکی وی آہدے ہن۔ ایں لہجے وچ  "ب” کوں "ٻ” ، "ج” کوں "ڄ” ، "د” کوں "ڊ” تے "گ” کوں ہمشہ "ڳ” ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی تے وارث شاہ سرائیکی دے ݙِبھاری لہجے دے شاعر ہن۔

 ۔3.   سِرائیکی:  جیکب آباد، کشمور، گھوٹکی، نصیر آباد، جعفرآباد تے جھل مگسی   دے علاقیاں وچ سندھ آلی  سرائیکی الیندے ہن۔ کوٹ سبزل کنوں گھن تے رانی پور تائیں سرائیکی لوکل تے مقامی زبان ہے۔

 ۔ 4– شمالی سرائیکی: ضلع چکوال، پنڈ دادن خان، پنڈی گھیب، ڄنڈ تے کوہاٹ دے علاقیاں وچ وی سرائیکی الائی ویندی ہے۔ ایں لہجے کوں اعواݨکاری یا اعواݨی یا چکوالی یا کوہاٹی یا شمالی سرائیکی وی اہدے ہن۔ شاہ مراد چکوالی سرائیکی دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔ علی محمد مسکین وی ایں لہجے دا شاعر ہے۔ایہ شمالی سرائیکی ہے۔ کوہاٹی سرائیکی دے چھی لہجے ہن۔ خوشحال ڳڑھ دا لہجہ، توگھ دا لہجہ، ٻلی تنگ دا لہجہ، کوہاٹ شہر دا لہجہ، وادی بوراکا دا لہجہ، شکر درہ دا کوہاٹی لہجہ، 1981 دی مردم شماری وچ ضلع کوہاٹ وچ چالہی فیصد کوہاٹی (سرائیکی) ہائی،،،،
ݙاکٹر یونس ندیم، محمد جان عاطف، ریاض، انجم یوسف زئی تے سعد اللہ خاں کوہاٹی زبان دے ادیب تے کارکن ہن۔۔

بلوچستان دی جعفری تے کھیترانی، سوات دی آجڑی تے قندھار دی سرائیکی وی سرائیکی دے لہجے ہن۔%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d8%af%db%92-%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d8%a6%db%8c%da%a9%db%8c-%d8%b9%d9%84%d8%a7%d9%82%db%92%da%a9%d9%88%db%81%d8%a7%d9%b9%db%8cSaraiki Region  of Sindh and Balochistan

سرائیکی وچ تعلیم

‎  تعلیمی کانفرنس 1947 وچ پاکستان دے پہلے وزیر تعلیم فضل الرحمان صاحب مادری زبان کوں ذریعہ تعلیم بݨاوݨ تے اردو کوں چھیویں جماعت کنوں شروع کرݨ دا آکھیا ھائی۔ 24 مارچ 1948 کوں ڈھاکہ یونیورسٹی وچ حضرت قائد اعظم رحمت اللہ علیہ مادری زبان کوں تعلیمی قومی تے سرکاری زبان بݨاوݨ اتے اردو کوں رابطے دی زبان بݨاوݨ دا آکھیا

ھائی۔

پاکستان دی تعلیمی پالیسی2009 دے مطابق پہلی جماعت کنوں علاقائی زبان دا لازمی مضمون ھوسی۔ تے

ذریعہ تعلیم وی علاقائی زباناں ھو سن ۔ حکمرانو سرائیکی بارے عمل کرو۔ عمل کرو ۔ عمل کرو۔ پاکستان وچ استاداں دے  پیشہ وارانہ معیار  دی  سرکاری دستاویز وچ صاف صاف لکھیا اے جو مقامی زبان وچ مہارت  حاصل ھووے۔ حکمرانو عمل کرو۔

حکومت سندھ تے ٻیاں صوبائی حکومتاں تے وفاقی حکومت کالجاں سکولاں تے مدرسیاں وچ یارھویں جماعت کنوں چینی ،عربی ، سپینی ، سرائیکی بطور آپشنل لازمی مضمون شروع کرن تاں ٻہوں مناسب ھوسی ۔

اردو ،پنجابی اتے سندھی بھارت وچ قومی تے سرکاری زباناں ہن۔ پشتو افغانستان وچ قومی تے سرکاری زبان اے۔ اقوام متحدہ دے مادری زبان کوں ذریعہ تعلیم بنڑاوݨ دے منشور تے عمل کرو۔ سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو کوں وی رائج کرو۔پنجاب تے پاکستان وچ ڈگری سطح تے انگریزی لازمی ھے۔بی اے بی ایس سی وچ سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو لازمی کائنی۔ کیا سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو دا حق کائنی۔ حق ھے تاں اساں حق  ڈیواوݨ کیتے کیا کیتے۔

پنجاب پاکستان وچ چھیویں جماعت کنوں ٻارہویں تائیں سکولاں کالجاں وچ پنجابی تاں ھِ ۔ سرائیکی کائنی۔ پنجاب پبلک سروس کمیشن لاھور دا مقابلے دے امتحان دا اشتہار آ ڳئے۔ ٢٠٠ نمبر دی پنجابی شامل ھے۔ سرائیکی شامل کائنی۔

مقابلے دے امتحانات،اعلی تعلیم،میڈیکل ، انجینئرنگ،زراعت،فارمیسی،ایم اے ،ایم ایس سی، ایم ایڈ،ایم کام،ایم بی اے،ایل

ایل  بی ،وغیرہ ہر سطح تے ذریعہ امتحان دے طور تے سرائیکی دی اجازت وی ݙتی ونڄے۔سرائیکی کوں ذریعہ تعلیم بݨا کےتھوڑے بجٹ تے تھوڑے پیسیاں نال وی شرح تعلیم ودھائی ونڄ سڳدی اے ۔۔

غیر ملکی زباناں وچ تعلیم ھووݨ پاروں ٻالاں  کوں کھیݙاں کیتے وقت نی ملدا۔ صحت دا نقصان تھیندا پئے  ۔

سرائیکی وسیب دے ہر ہر ضلعے وچ ھک ھک سرائیکی میݙیم میڈیکل کالج ، ھک ھک سرائیکی میݙیم انجینئیرنگ کالج تے ھک ھک سرائیکی میݙیم کیڈٹ کالج بݨاؤ۔

اردن تے شام وچ میݙیکل دی تعلیم عربی وچ اے۔

ایران وچ فارسی وچ اے۔

ترکی وچ ترکی وچ اے۔

چین وچ چینی وچ اے۔

جاپان وچ جاپانی وچ اے۔

…روس وچ روسی وچ اے۔

جرمنی وچ جرمنی وچ اے۔

فرانس وچ فرانسیسی وچ اے۔

سپین وچ سپینی وچ اے۔

تے ۔۔۔۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔

سرائیکستان وچ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔۔

ساݙے لنک

  1. http://siraiki.weebly.com/
  2. http://saraiki.hpage.com/
  3. http://saraiki.350.com/
  4. http://kafafa.com/accounts/saraiki/
  5. http://saraiki.wix.com/saraiki#!home/mainPage
  6. http://saraiki.wikia.com/wiki/Saraiki_Wiki
  7. http://saraiki.dinstudio.com/
  8. http://siraiki.blogspot.com/2012/06/blog-post.html
  9. https://sraiki.wordpress.com/
  10. http://sraiki.webs.com/
  11. http://saraiki.blog.com/
  12. http://saraiki.tumblr.com/page/3
  13. http://saraiki.xanga.com/
  14. http://www.qaiku.com/home/saraiki/
  15. http://www.oururdu.com/forums/member.php?u=2809
  16. http://www.ispfun.com/forums/topic/14920
  17.  http://www.siasat.pk/forum/
  18. .http://www.circle.pk/forum/
  19. http://www.pakzzle.com/blog